BA AL ZENEKIEN? > Foruen plaza

Foruen plazara ematen duten Santxoenea kaleko etxeak, itsasorako eta porturako Erdi Aroko harresia osatuko zuten, seguruenik.

1748. urtean, itsasoa gaur eguneko Foruen plazaraino heltzen zen, oraindik. Harresiak ate bat zuen han, errebaleko arkua. Herriko enparantzatik badiara joateko pasabidea zen.

Badia hondatzen eta zingiratzen hasi zen, besteak beste, Donostiarrekin izandako liskarren ondorioz. Pixkanaka-pixkanaka, aintzinako portu hori plaza bilakatuz joan zen, errebaleko plaza izenekoa. Bertan, lehenik, pilotalekua jarri zuten eta, beranduago, fruten azoka.

1904an, Foruak ezabatu ostean, abertzaletasunak ezagutu zuen loraldian, Udalak Errebaleko plazari “Fueruen plaza” izena jartzea erabaki zuen. Plaka 1905-01-06an agertarazi zuten, udalbatza osoa bertan zelarik, erabakiaren akta irakurriz eta horrelako gertakizunak behar zuen ospe guztiarekin. Musika bandaren doinuez lagundurik, bertan bildutako herritar ugariek “Gernikako arbola” abestu zuten.

Azoka hori, beste hainbat eraikuntzekin batera, 1960an bota zuten. Saiatu ziren lurrazpiko aparkalekua egiten baina zuloa egin bezain laster itsasoko urak agertu ziren. Orduan, herritarrek inoiz gustukoa izan ez zuten eta “portaviones” izena eman zioten eraikuntza egin zen 1972an. Haren erdisotoan Xenpelar Kultur Zentroa ipini zuten. Uholdeak jasan zituen eta egoera txarrean zegoela-eta 1985ean eraitsi zuten. Urte haietan, Foruen plaza gazteen bilgunea zen, eta ohitura zen lagun taldeak bertan egotea edo zumardiaren barrena buelta eginez alde batera eta bestera ibiltzea. Ibilbide horri, lagunartean, “tontodromoa” deitzen zitzaion.

Zumardiarekin batera, Foruen plaza herriko bizitzaren topaleku izan da.

Kioskoa 1969an ipini zuten, kalean izaten ziren postu eta gurditxoak debekatu ondoren.

Izenburua	Sarrera
Zaria	Handi ezezaguna
Orereta Kalea	Aldapan gora harresiaren paralelo
Eliz Kalea	Txikitoren tartetik gora
Malbazar	Malbazarko txabolatik abiatuz
Esmalteria	Koldo Mitxelena plaza aurretik Esmalteria lantegia
Niessen	Lantegia izan eta merkatalgune bilakatu zen esparrua
Torrekua	Harrizko aurpegi misteriotsua
Morrontxo	Nafarroako ateko zaindari
Santxoenea kalea	Erdi Aroko hainbat etxeren peskizan
Beingoerrota	Errota Oiartzun ibaiaren bokalean
Ozizpe	Itsasoz inguraturik ez dagoen uhartea
Estrata	Aldapa pikua
Esnabide	Kaleko oinetakoen aldalekua
Gaztelutxo	Harrera etxea bilakatu den baserria
Kapitanenea Kalea	Armarriak dituzten etxeen kalea
Añabitarte	Nabigatzaileak, baserritarrak eta ikasleak
Aitzeta	Trikuharriak berreskuratutako toponimoa
Txoritokieta	Gotorlekuaz gain, baserria, zutarria eta mendia
Zubitxo	Lehortutako padura
Morrongilleta	Kalezulo izatetik kale izatera
Santa Klara	Frantziako ateko errebala
Santa Maria Kalea	Udaletxetik itsasora joateko bidea
Mikelazulo	Txoko xarmangarria Nafarroako bidean
Arramendi	Gertakizunei begira talaiatik
Bizarain	Jatorrizko izena galdu duen mendia
Landarbaso	Lehen populatzaileen bizilekua
Añarbe	Historiako pasarte aberatsa urpean
Altzate	Lehen izena berreskuratuko duen auzoa
Basanoaga	Herria eraikitzeko kokapen berria
Markola	Iratxoen basoa omen
Listorreta	Nestor Basterretxearen eskultura ikusgai
Perurena	Txirrindulari ospetsuaren baserria
Erdialdea	Harresitutako hiribilduaren oinordeko
Zamalbide	Eraldaketa sakonak pairatzen ari den nekazal ingurua
Etxeberrieta	Oiartzun ibaiaren beste aldea
Pontika	XV. mendeko baserria, herriko zaharrenetakoa
Itzieta-Iztieta	Itsasoari irabazitako lurra
Kaputxinoak	Komentua Matxingo lurmuturrean
Lartzabal	Igande arratsaldetako Touring-aren partidu haiek.
Ondartxo	Azken ontziolan egindako ontziaren uretaratzea.
Olibet	Hortik datorkigu gaileteroak goitizena.
Ugarritza	Eremu zabal eta ezezaguna.
Txirrita	Bertsolariak ezaguna egin zuen baserria
Gaztañedo	Sorgina erratz gainean
Sorginzulo	Izenez aldatu zen auzoa
Fanderia	Fanderiako pentsuak ez merkeenak, bai onenak!
Gabirierrota	Burdinola, errota, baserria eta, azkenik, auzoa.
Alaberga	Linea elektrikoa izan zuen lehen baserria.
Agustinak	Moja Agustindarrak auzoko lehen populatzaileak.
Beraun	Arditurriko berunaren hustutokia.