BA AL ZENEKIEN? > Añarbe

70eko hamarkadan eraiki zen urtegiak historia aberatsa urperatu zuen.

Herria itsasgintzan burubelarri zebilen garaian, portura meaz betetako ontziak iristen ziren nonahitik. Mea horren helmuga herrian ziren 72 burdinolak ziren, horien artean garrantzitsuena Añarbekoa zelarik. Ola hori, 1592rako lanean ari zen, eta Gipuzkoako hoberena omen zen. Labe Garaiak hasi ziren arte lanean aritu zen, 1845. urtea arte.

Bestalde, Añarbe eta beste hainbat mendietatik ebakitako zuhaitzetatik lortutako egurrekin herriko ontzioletan itsaso zabalak zeharkatu zituzten itsasontziak egin ziren.

Bertan erabili zen tresneriaren zati handi bat San Telmo Museora eraman zen 1890 eta 1918 bitartean. Bertatik igarotzen den errekak ere Añarbe izena du.

Artikutzarroko urak bildu ondoren, haren urak Urumea ibaira isuritzen ditu.

Erreka emaritsua igarotzeko hiru zubi nagusi zeuden, horietako bat, Goizueta bidekoa, Añarbeko zubia zen. Zubiaren garrantzi historikoa agerikoa da, lurraldearen kokapen zehatzak baitziren merkantzien eta pertsonen joan-etorria bideratzeko.

Burdinolaren alboan San Migel baseliza eraiki zuten, burdinolaren inguruan hainbat langile ikusirik. Bertan, 1830 eta 1839 urte bitartean, zenbait ezkontza eta bataio ospatu ziren.

Parrokiko koruaren azpian Madalena penitentzigile guztiz eder bat dago, kondairak dioenez, Añarbeko baselizatik ekarria hura erautsi zutenean.

Baina Donostialdeko ur premiek urtegia eraikitzea behartu zuten, eta guztia urpean geratu zen betirako. Añarbe baserriko azken bizilagunak Iparragirretarrak izan ziren, bertsolari iaioak. Shanti Iparragirre bertsolari ezaguna dugu haietako bat.

Baserria urperatzera zihoanean, bertako semeek jaoitetxea izan zenari bertso sorta eskaini zioten. Hauxe haietako bat:

Zure aurretik nola joango naiz
benetan agurtu gabe?
Zuri begira pasatzen ditut
emen zenbait atsekabe.
Emen naukazu begietatik
malkorik atertu gabe.
Bihotzetikan agurtzen zaitut
Maite zaitudan AÑARBE!

Egun, urtegiaz gain, Añarben topatuko dugu Gipuzkoako eta Bizkaiko hariztirk handiena eta herriko pagadi bakarra.

Toponimoa: Añarbe

Izenburua	Sarrera
Zaria	Handi ezezaguna
Orereta Kalea	Aldapan gora harresiaren paralelo
Eliz Kalea	Txikitoren tartetik gora
Malbazar	Malbazarko txabolatik abiatuz
Esmalteria	Koldo Mitxelena plaza aurretik Esmalteria lantegia
Niessen	Lantegia izan eta merkatalgune bilakatu zen esparrua
Torrekua	Harrizko aurpegi misteriotsua
Morrontxo	Nafarroako ateko zaindari
Santxoenea kalea	Erdi Aroko hainbat etxeren peskizan
Beingoerrota	Errota Oiartzun ibaiaren bokalean
Ozizpe	Itsasoz inguraturik ez dagoen uhartea
Estrata	Aldapa pikua
Esnabide	Kaleko oinetakoen aldalekua
Gaztelutxo	Harrera etxea bilakatu den baserria
Foruen plaza	Herriko bizitzako topagunea
Kapitanenea Kalea	Armarriak dituzten etxeen kalea
Añabitarte	Nabigatzaileak, baserritarrak eta ikasleak
Aitzeta	Trikuharriak berreskuratutako toponimoa
Txoritokieta	Gotorlekuaz gain, baserria, zutarria eta mendia
Zubitxo	Lehortutako padura
Morrongilleta	Kalezulo izatetik kale izatera
Santa Klara	Frantziako ateko errebala
Santa Maria Kalea	Udaletxetik itsasora joateko bidea
Mikelazulo	Txoko xarmangarria Nafarroako bidean
Arramendi	Gertakizunei begira talaiatik
Bizarain	Jatorrizko izena galdu duen mendia
Landarbaso	Lehen populatzaileen bizilekua
Altzate	Lehen izena berreskuratuko duen auzoa
Basanoaga	Herria eraikitzeko kokapen berria
Markola	Iratxoen basoa omen
Listorreta	Nestor Basterretxearen eskultura ikusgai
Perurena	Txirrindulari ospetsuaren baserria
Erdialdea	Harresitutako hiribilduaren oinordeko
Zamalbide	Eraldaketa sakonak pairatzen ari den nekazal ingurua
Etxeberrieta	Oiartzun ibaiaren beste aldea
Pontika	XV. mendeko baserria, herriko zaharrenetakoa
Itzieta-Iztieta	Itsasoari irabazitako lurra
Kaputxinoak	Komentua Matxingo lurmuturrean
Lartzabal	Igande arratsaldetako Touring-aren partidu haiek.
Ondartxo	Azken ontziolan egindako ontziaren uretaratzea.
Olibet	Hortik datorkigu gaileteroak goitizena.
Ugarritza	Eremu zabal eta ezezaguna.
Txirrita	Bertsolariak ezaguna egin zuen baserria
Gaztañedo	Sorgina erratz gainean
Sorginzulo	Izenez aldatu zen auzoa
Fanderia	Fanderiako pentsuak ez merkeenak, bai onenak!
Gabirierrota	Burdinola, errota, baserria eta, azkenik, auzoa.
Alaberga	Linea elektrikoa izan zuen lehen baserria.
Agustinak	Moja Agustindarrak auzoko lehen populatzaileak.
Beraun	Arditurriko berunaren hustutokia.